Harvard Üniversitesi iktisatçısı David Laibson, davranışsal iktisat alanındaki çalışmalarıyla tüketicilerin neden uzun vadeli ekonomik çıkarları yerine kısa vadeli hazları tercih edebildiğini açıklamıştır. Bu yaklaşım, özellikle hiperbolik iskonto (Hyperbolic Discounting) ve şimdiki zamana yönelik yanlılık (Present Bias) kavramlarıyla ilişkilidir. Laibson'a göre bireyler, gelecekte elde edecekleri faydaları değerlendirirken sabırsız davranabilir ve bugünkü ödüllere orantısız derecede yüksek değer verebilir. Örneğin, bir tüketici gelecekte finansal güvence sağlamak amacıyla tasarruf yapmanın daha yararlı olduğunu bilmesine rağmen, o anda istediği bir ürünü satın almayı tercih edebilir. Çünkü bugünkü tüketimden elde edilen haz hemen yaşanırken tasarrufun sağlayacağı fayda gelecekte gerçekleşecektir. Bu durum, bireyin ekonomik kararlarında zaman tutarsızlığına yol açar: Bugün tasarruf yapmaya karar veren kişi, yarın karşılaştığı tüketim fırsatı karşısında bu kararından vazgeçebilir.
Laibson'ın yaklaşımı, modern tüketim alışkanlıklarını anlamak açısından da oldukça önemlidir. Özellikle kredi kartları, kolay erişilebilir krediler, taksitli alışveriş ve dijital alışveriş platformları, bireylerin anlık tüketim arzularını ertelemeden karşılamalarını kolaylaştırmaktadır. Tüketici, bugün satın aldığı ürünün yarattığı mutluluğu hemen deneyimlerken gelecekte karşılaşacağı ödeme yükünü zihinsel olarak daha düşük ağırlıkla değerlendirebilir. Böylece kısa vadeli haz, uzun vadeli ekonomik refahın önüne geçebilir. Laibson, 1997 yılında yayımladığı Golden Eggs and Hyperbolic Discounting adlı çalışmasında, bireylerin kendilerini gelecekteki aşırı tüketim eğilimlerinden korumak için tasarruf hesapları ve paraya erişimi sınırlayan finansal araçlar gibi ön taahhüt mekanizmalarına ihtiyaç duyabileceğini ortaya koymuştur. Dolayısıyla anlık hazza yönelme yalnızca irade eksikliği olarak değil, insanın zaman içinde değişen tercihlerini ve ekonomik karar mekanizmalarını açıklayan davranışsal bir iktisat olgusu olarak değerlendirilmelidir.
Yararlanılan kaynakça
1. Laibson, D. (1997). Golden Eggs and Hyperbolic Discounting. The Quarterly Journal of Economics, 112(2), 443–478.
2. Laibson, D. (2005). Impatience and Savings. National Bureau of Economic Research (NBER).
3. Laibson, D. (1997). Golden Eggs and Hyperbolic Discounting. Harvard University DASH.
